งาน ควบคุมคุณภาพ (Quality Control - QC) และ ประกันคุณภาพ (Quality Assurance - QA) ในโรงงานอุตสาหกรรม งานผลิต และห้องปฏิบัติการ มีคำศัพท์เฉพาะทางจำนวนมากที่ใช้ในกระบวนการ ตรวจสอบ ตัดสินใจ และจัดทำเอกสารรายงาน
บทความนี้ได้รวบรวม คำศัพท์งาน QC/QA ที่สำคัญและใช้จริง แบ่งตามหมวดหมู่เพื่อความสะดวกในการทำงานและการศึกษาต่อ
1. หมวดการตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อผิดพลาด (Inspection & Defect Handling)
คำศัพท์เกี่ยวกับกระบวนการตรวจเช็กและประเภทของความผิดพลาดในชิ้นงาน
- Inspection การตรวจสอบชิ้นงานหรือผลิตภัณฑ์เพื่อยืนยันว่าตรงตามข้อกำหนด
- Defect ข้อบกพร่อง หรือความตำหนิของชิ้นงานที่ไม่ตรงตามสเปก
- Critical Defect ข้อบกพร่องขั้นรุนแรง (อาจเกิดอันตรายต่อผู้ใช้ หรือใช้งานไม่ได้โดยสิ้นเชิง)
- Major Defect ข้อบกพร่องขนาดใหญ่ (ทำให้ฟังก์ชั่นหลักทำงานได้ไม่ดี หรือลูกค้าปฏิเสธการรับสินค้า)
- Minor Defect ข้อบกพร่องเล็กน้อย (ไม่มีผลต่อการใช้งาน แต่เป็นเรื่องความสวยงาม)
- Non-Conformity / Non-Conformance (NC) การไม่สอดคล้องกับข้อกำหนด หรือชิ้นงานที่ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน
- Rejection การปฏิเสธรับชิ้นงานที่ไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน
- Rework การนำชิ้นงานที่ไม่ผ่านเกณฑ์กลับไปแก้ไขให้ตรงตามสเปก
- Scrap งานเสีย หรือชิ้นงานที่ไม่สามารถแก้ไขได้ ต้องทิ้งเป็นขยะ/เศษเหล็ก
- Acceptable Quality Limit (AQL) เกณฑ์ยอมรับคุณภาพ (เกณฑ์เปอร์เซ็นต์ของเสียสูงสุดยอมรับได้ในการสุ่มตรวจ)
2. หมวดการสุ่มตัวอย่างและการวัดผล (Sampling & Measurement)
คำศัพท์เกี่ยวกับการเก็บตัวอย่างและการประเมินความแม่นยำในการวัด
- Sampling Plan แผนการสุ่มตัวอย่าง (การกำหนดจำนวนตัวอย่างและเกณฑ์ในการตรวจรับ)
- Lot / Batch ล็อต หรือชุดของการผลิตในแต่ละรอบ
- Calibration การสอบเทียบเครื่องมือวัด เพื่อยืนยันความแม่นยำและความถูกต้อง
- Tolerance ค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ (ช่วงบน-ช่วงล่างที่ชิ้นงานยังถือว่าใช้ได้)
- Specification (Spec) ข้อกำหนดคุณลักษณะของสินค้าหรือวัตถุดิบ
- Limit ขีดจำกัด หรือขอบเขตมาตรฐาน
- Upper Control Limit (UCL) ขีดจำกัดการควบคุมด้านบน
- Lower Control Limit (LCL) ขีดจำกัดการควบคุมด้านล่าง
- First Article Inspection (FAI) การตรวจสอบชิ้นงานแรกสุดของกระบวนการผลิตก่อนลุยผลิตจริง
3. หมวดเครื่องมือแก้ปัญหาและการปรับปรุงคุณภาพ (Quality Tools & Improvement)
เทคนิคและเครื่องมือสำหรับวิเคราะห์หาสาเหตุของปัญหาในงาน QC
- Root Cause Analysis (RCA) การวิเคราะห์หาสาเหตุรากเหง้าของปัญหา
- Corrective Action (CA) การปฏิบัติการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นเพื่อไม่ให้เกิดซ้ำ
- Preventive Action (PA) การปฏิบัติการป้องกันเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาในอนาคต
- CAPA (Corrective and Preventive Action) ระบบการปฏิบัติการแก้ไขและป้องกันข้อผิดพลาด
- Statistical Process Control (SPC) การควบคุมกระบวนการด้วยวิธีการทางสถิติ
- Poka-Yoke ระบบป้องกันความผิดพลาดจากมนุษย์ (Fool-proofing)
- Kaizen การปรับปรุงงานอย่างต่อเนื่องทีละเล็กทีละน้อย
- PDCA (Plan-Do-Check-Act) วงจรบริหารงานคุณภาพ (วางแผน-ปฏิบัติ-ตรวจสอบ-ปรับปรุง)
4. หมวดเอกสาร มาตรฐาน และระบบรับรอง (Documents & Quality Standards)
คำศัพท์เกี่ยวกับระบบเอกสารและมาตรฐานการทำงาน QC/QA
- Standard Operating Procedure (SOP) ขั้นตอนการปฏิบัติงานมาตรฐาน
- Work Instruction (WI) คู่มือการทำงานอย่างละเอียด
- Certificate of Analysis (COA) ใบรับรองผลการวิเคราะห์คุณภาพสินค้า
- Certificate of Conformance (COC) ใบรับรองการปฏิบัติตามข้อกำหนดมาตรฐาน
- Audit การตรวจประเมินระบบคุณภาพ (ทั้ง Internal Audit และ External Audit)
- Traceability ความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับของวัตถุดิบและขั้นตอนการผลิต
- Good Manufacturing Practice (GMP) หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต
สำหรับใครที่กำลังมองหางาน QC คลิกที่นี่ >> หางาน QC <<